صنعت ساخت و ساز با وجود تاثیرگذاری زیاد بر اقتصاد کشورها و داشتن نقش محرک بر اقتصاد از عقب ماندگی در استفاده از تکنولوژیها و سیستمهای مدیریتی نوین رنج میبرد. در بخش پروژههای زیر ساختی و یا عظیم، با توجه به سرمایهگذاری که انجام میشود، بحث کیفیت پروژه و صرفه جویی زمانی و هزینهای از اهمیت بالایی برخوردار است. در این پروژهها به علت حجم زیاد کاری و درگیر بودن بخشهای زیادی در پروژه، برنامه ریزی و مدیریت سنتی جوابگو نیست. ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم شده ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ روﯾﮑﺮد ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺳﺎزي و ﻧﯿﻤﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺳﺎزي پروژههای ساخت ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺰﯾﻨﻪاي ﻣﻨﺎﺳﺐ، نه تنها ﻧﯿﺎز و مشکلات این صنعت را ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﺎﯾﺪ، ﺑﻠﮑﻪ پروژههای ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎ اﯾﻦ روشﻫﺎ از ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺑﺎﻻﺗﺮی ﻧﯿﺰ ﺑﺮﺧﻮردار ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﯾﯽﻫﺎي ﻋﻤﺪهاي در منابع را در ﭘﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ. همچنین در فرآیندهای سنتی، مقداری از اطلاعات در هر مرحله که یک تیم پروژه را به تیم دیگری تحویل میدهد از دست میرود، که خود منجر به چالش و اتلاف منابع در طول چرخه عمر پروژه خواهد شد.
از مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) به عنوان یکی از مهمترین پیشرفتها در صنایع معماری، مهندسی و ساخت یاد میشود. با استفاده از BIM، یک یا چند مدل مجازی دقیق از یک سازه ساخته میشود. این مدلها در فازهای طراحی نقش پشتیبانی را بر عهده خواهند داشت و تحلیل و کنترل بهتری را نسبت به فرایندهای دستی میسر میسازند. این مدلهای تولید شده توسط کامپیوتر، زمانی که تکمیل گردند، شامل هندسهی دقیق دادههای مورد نیاز به منظور پشتیبانی فعالیتهای ساخت، تولید، تدارکات و بهره برداری خواهند بود. نمونهای از مدل BIM یک پروژه صنعتی در شکل ۱ قابل مشاهده است.
روش سنتی مدیریت اطلاعات در صنعت ساخت و ساز به دلیل محدودیتها و کاستیهای آن توانایی براورده سازی نیازها را در جهت کارکرد بهینه تر ندارد. وجه اصلی گم شده در روشهای سنتی توانایی مدیریت کردن یکپارچه اطلاعات مهم طراحی و ساخت میباشد. علاوه بر آن در پروژههای جدید نیاز به اشتراک گذاشتن اطلاعات در تمامی مراحل اجرای پروژه بیش از پیش احساس میشود.
از این رو در سالهای اخیر تلاش پیشگامان این عرصه بر آن بوده که با استفاده از مفاهیم و ابزارهای نوین مدیریتی همانند مدلسازی اطلاعات ساخت و شبیهسازی فرآیند ساخت،بهروند قابل کنترل و برنامهریزی شدهای در صنعت ساخت و ساز دست یابند. مدلسازی اطلاعات ساخت این امکان را فرآهم مینماید تا اسناد و برنامه زمانبندی به دست آمده از سایر نرم افزارها مانند Microsoft Project و Primavera را به مدل سه بعدی متصل کرده و مدلهای چهار و پنج بعدی پروژه را تهیه نمود تا دیدگاه بصری مناسبی نسبت به پروژه، قبل و در حین اجرا، برای مدیران پروژه فراهم گردد. به عبارتی ذی نفعان میتوانند روند انجام کارها و هزینه های پیشرو را از قبل مشاهده نمایند و درصورت وجود ابهام یا تداخلاتی، قبل از اجرایی کردن برنامه، آنها را بر طرف نمایند. به عبارتی دیگر، با استفاده از این قابلیت، مدلسازی اطلاعات ساخت میتواند دید مناسبی از پروژه و فرآیند احداث آن را در محیط رایانهای در اختیار ذینفعان قرار داده و از بروز برخی ناهماهنگیهای در حین ساخت جلوگیری نماید تا صرفهجویی در زمان و هزینه را در بر داشته باشد. برخی از فواید مدلهای جهاربعدی و پنجبعدی در شکل ۲ آورده شده است.
از جمله امکانات و مفاهیمی که تهیه مدل چهاربعدی و پنجبعدی BIM در اختیار ذینفعان قرار میدهد، میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- بررسی و بهبود برنامه زمانبندی پروژه و بصریسازی آن (مدل 4D) که نمونهای از مدل چهاربعدی یک پروژه خطی در شکل ۳ قرار داده شده است.
- برنامهریزی نحوه چیدمان تجهیزات موقت و دائمی با توجه به فرایند ساخت و فضاهای در دسترس
- قابلیت برآورد دقیق احجام پروژه پیش از آغاز به ساخت و تخمین هزینههای مربوطه با اضافه کردن هزینههای اجرایی به اجزاء موجود در مدل
- نمایش جریان نقدینگی پروژه و نمایش تاثیرات تغییرات به وجود در مدل در این جریان (مدل 5D)
- قابلیت مشاهده هزینههای صورت گرفته و مورد نیاز، در هر بازه زمانی از پروژه
- کنترل و بررسی نحوه پیشرفت فعالیتهای پروژه از جنبه زمان و هزینه
- قابلیت تعریف بستری جهت تعامل با واقعیت افزوده (AR) برای مشاهده روند ساخت پروژه از طریق تلفنهای همراه در کارگاه (پیش از احداث). نحوه ارتباط بین مدل BIM و AR در شکل ۴ قابل مشاهده است. شایان ذکر است که این مورد در محدوده شرح خدمات پیشنهادی نبوده و میتواند به عنوان بستری جهت خدمات آتی، مورد استفاده قرار گیرد.
